Edukacja dla bezpieczeństwa

Publiczne Gimnazjum nr 3

 

Temat 13: Postępowanie w przypadku zatruć

Zatrucie to zbiór różnorodnych objawów ze strony różnych układów, spowodowanych wniknięciem do organizmu substancji trującej (toksyny lub środka chemicznego) w dawce toksycznej. Każda substancja może być trucizną, nawet leki. Zatrucia mogą być wynikiem celowego działania (zabójstwo, samobójstwo) bądź pomyłki (działanie przypadkowe).

Objawy zatrucia są niecharakterystyczne. Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny i nie możemy znaleźć innej przyczyny utraty świadomości, można podejrzewać zatrucie.

Objawy ułatwiające rozpoznanie zatrucia:

Z układu pokarmowego: nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha

Z układu oddechowego: trudności w oddychaniu, spłycenie/zwolnienie oddechu

Z układu nerwowego: zwężone lub nadmiernie poszerzone źrenice, ból głowy, zaburzenia świadomości (z jej utratą włącznie), drgawki

Ze skóry, błon śluzowych: oparzenie, zaczerwienienie, pęcherze.

Pomocne może być również otoczenie poszkodowanego:
* miejsce znalezienia chorego (garaż – pracujący silnik samochodu lub mieszkania opalane piecem – ryzyko zatrucia tlenkiem węgla; na wsiach przy pracach rolniczych – ryzyko zatrucia środkami ochrony roślin)
* opakowania po lekach, środkach ochrony roślin
* wymiociny

Postępowanie:

* Ratując należy uważać, aby samemu się nie zatruć! (Przewietrzenie pomieszczenia, szybkie wyniesienie poszkodowanego itp.)
* Przeniesienie chorego w bezpieczne miejsce
* Sprawdzenie przytomności chorego (Uwaga! Nie wdychać powietrza wydychanego przez chorego!)
* Wezwanie karetki pogotowia
* Jeśli to możliwe – jak najszybsze usunięcie trucizny z organizmu: z przewodu pokarmowego przez sprowokowanie wymiotów (tylko u przytomnych!), ze skóry, oczu – przez przemycie czystą wodą
* Zabezpieczenie wszelkich znalezionych przy chorym opakowań po lekach, środkach chemicznych, wymiocin i zabraniem ich razem z poszkodowanym do szpitala.

Metody eliminacji trucizn:

Zatrucie przez przewód pokarmowy:

* Wywołujemy wymioty wykonując po kolei następujące czynności:
   * podanie ok. 1 litra letniej wody do wypicia
   * drażnienie tylnej ściany gardła palcem
   * w/w 2 kroki powtarzać do uzyskania czystych wymiocin
   * zabezpieczyć próbkę wymiocin do badania toksykologicznego

UWAGA!
Prowokowanie wymiotów jest niedozwolone u osób:
   * nieprzytomnych
   * z niesprawnym odruchem kaszlowym
   * zatrutych kwasami, zasadami lub innymi środkami żrącymi, które mogą uszkadzać przełyk
   * zatrutych środkami drażniącymi, jak benzyna czy nafta
   * zatrutych substancjami oleistymi (mogą nie wywołać odruchu kaszlowego)

Zatrucie przez drogi oddechowe:

* wyniesienie chorego na świeże powietrze
* przy braku świadomości – resuscytacja

UWAGA!
Nie wolno używać urządzeń elektrycznych oraz ognia, w tym papierosów – ryzyko wybuchu!

Zatrucie przez skórę:

* zabezpieczenie ratującego przed skażeniem (rękawice gumowe)
* zdjęcie skażonej odzieży z poszkodowanego
* spłukanie skażonych miejsc na skórze letnią wodą przez kilka minut
* nie pocierać skażonych miejsc, nie używać szczotek, pumeksów itp.
* do zobojętniania wolno używać WYŁĄCZNIE wodę!
* zabezpieczyć skórę jałowym opatrunkiem (w miarę możliwości)

Zatrucie drogą iniekcji (pokąsanie przez węże, użądlenia owadów)

* Opóźniamy wchłanianie trucizny:
* unieruchomienie poszkodowanego
* założenie opaski uciskowe powyżej miejsca wstrzyknięcia jadu, jednak w taki sposób, aby było wyczuwalne tętno (hamowanie odpływu żylnego)
* obłożenie miejsca iniekcji zimnymi okładami (obkurczenie naczyń)


Zatrucia gazami

Podział: gazy duszące i drażniące.

Gazy duszące:

fizycznie, które przez obecność w nadmiarze zmniejszają ciśnienie tlenu (np. azot, metan, wodór, argon, hel)
chemicznie, które blokują dostęp do tlenu na drodze różnych reakcji chemicznych.

Należą do nich:
* CO2 (dwutlenek węgla), cięższy od powietrza, gromadzi się w pomieszczeniach nad podłogą, przez co utrata przytomności i upadek grożą dalszym niedotlenieniem
* CO (tlenek węgla, tzw. czad), lżejszy od powietrza, omówiony dalej
* cyjanowodór i siarkowodór, blokujące enzymy oddechowe.

Gazy drażniące:

Reagują z powierzchnią, na którą działają (błony śluzowe, skóra).

Należą do nich:

* amoniak, aldehyd mrówkowy, chlor, dwutlenek siarki (SO2), tlenek azotu (NO), fosgen.

W zależności od czasu ekspozycji mogą drażnić:
* Spojówki i górne drogi oddechowe.

Objawy:
* łzawienie,
światłowstręt, pieczenie, kichanie, kaszel
* Płuca. Objawy:
   * po okresie utajonym (kilka godzin) może rozwinąć się obrzęk płuc
   * może pojawić się piekący ból w klatce piersiowej, duszność

Postępowanie:

* Szybkie wyniesienie poszkodowanego z zagazowanego pomieszczenia
* Kontrola parametrów życiowych i w razie konieczności resuscytacja (należy pamiętać o swoim bezpieczeństwie)
* Wezwanie karetki pogotowia


Zatrucie tlenkiem węgla (CO, "czad”)

Jest to gaz bezwonny i bezbarwny, lżejszy od powietrza. Najczęściej powstaje jako produkt niecałkowitego spalania (przy niedostatecznym dopływie powietrza)

Objawy:

* bóle, zawroty głowy
* nudności, wymioty
* szum w uszach
* ogólne osłabienie, zobojętnienie na niebezpieczeństwo
* blada skóra
* utrata przytomności
* drgawki
* oczopląs
* niezborność ruchowa

Postępowanie:

* Intensywne przewietrzenie pomieszczenia
* W zależności od stany świadomości wyniesienie lub wyprowadzenie chorego na świeże powietrze (pamiętając o własnym bezpieczeństwie!)
* Gdy wydostanie poszkodowanego jest niemożliwe, należy zapewnić mu dopływ świeżego powietrza
* Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny, bez oznak życia (brak oddechu i krążenia) po wyniesieniu wykonać resuscytację, potem ułożenie w pozycji bezpiecznej
* Wezwanie karetki pogotowia

W przypadku ulatniania się gazu ziemnego lub propan-butan (stosowane np. w kuchenkach)

Postępowanie jak wyżej oraz:
* NIE używać otwartego ognia, w tym papierosów!
* Zamknąć wypływ gazu
* NIE używać również urządzeń elektrycznych, w tym dzwonków do drzwi, telefonów itp.


Zatrucia lekami

Najczęstsze zatrucia są spowodowane następującymi grupami leków:
* nasennymi, uspokajającymi i psychotropowymi
** przeciwbólowymi, przeciwzapalnymi
*** nasercowymi

Objawy  niespecyficzne:

* zaburzenia świadomości aż do śpiączki włącznie
** zwolnienie lub przyspieszenie oddechu
*** zwolnienie lub przyspieszenie tętna, także nieregularne tętno
**** sucha lub spocona skóra
***** zwężone lub rozszerzone źrenice

Postępowanie:

Jeśli poszkodowany jest przytomny:

* próba eliminacji trucizny przez sprowokowanie wymiotów (podanie ok. litra wody po czym podrażnienie palcem tylnej ściany gardła, czynność można powtórzyć)

Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny:

* NIE WOLNO prowokować wymiotów (ryzyko zachłyśnięcia!), skontrolować parametry życiowe, w razie potrzeby resuscytacja (patrz). Jeśli oddech i krążenie są zachowane – ułożyć w pozycji bezpiecznej i okryć
* Wezwanie karetki pogotowia
* Zabezpieczanie opakowań po lekach i ewentualnych wymiocin


Zatrucia alkoholami

Najczęściej spowodowane są:
* alkoholem metylowym (metanolem)
* alkoholem etylowym (etanolem)
* glikolem etylenowym


Objawy:

* Euforia (pobudzenie, wzrost nastroju, zaburzenia równowagi, zaburzenia mowy)
* Senność (zwolnienie reakcji)
* Śpiączka – brak kontaktu z poszkodowanym; może dojść do: 
  ** niedrożności dróg oddechowych wskutek opadnięcia języka na tylną ścianę gardła
  ** aspiracji wymiocin do dróg oddechowych
  ** wzmożonej utraty ciepła (alkohol rozszerza naczynia skóry)


Rozpoznanie:

* zapach alkoholu w wydychanym powietrzu
* zebranie wywiadu od świadków zdarzenia
* objawy opisane wyżej

Postępowanie:

U przytomnego:

* ochrona przed upadkiem, urazem, wychłodzeniem
* podanie ciepłych płynów do wypicia

U nieprzytomnego:

* kontrola podstawowych parametrów życiowych, w razie potrzeby resuscytacja
* pozycja bezpieczna
* ochrona przed utratą ciepła
* wezwanie karetki pogotowia

UWAGA!

Gdy alkohol jest nieznanego pochodzenia, należy podejrzewać, że jest to metanol!
U zatrutego alkoholem może współistnieć uraz głowy z krwawieniem wewnątrzczaszkowym!

 


Zatrucia środkami żrącymi i rozpuszczalnikami organicznymi


Do środków żrących zaliczamy: kwasy, zasady, lizol, fenol. Powodują oparzenia skóry i błoń śluzowych.
Rozpuszczalniki to np.: benzen, toluen, ksylen, benzyna, tetra, tri. Łatwo wchłaniają się przez skórę, działają narkotycznie.


Postępowanie:

* Pamiętać o własnym zabezpieczaniu (rękawice gumowe)
* Wyniesienie poszkodowanego z zabrudzonego pomieszczenia
* Zdjęcie odzieży
* Spłukanie dużą ilością letniej wody
* Kontrola parametrów życiowych
* Wezwanie karetki pogotowia

Przy zatruciu drogą pokarmową: podać do wypicia wodę (ok. 1 litra).
NIE WOLNO prowokować wymiotów!

 

Zatrucia środkami ochrony roślin

Najgroźniejsze są środki fosfoorganiczne


Objawy:

* wąskie źrenice
* wymioty, biegunka
* zlewne poty
* łzawienie
* obfita wydzielina w oskrzelach, tchawicy

Postępowanie:

* W zatruciu przez skórę: zmycie dużą ilością letniej wody
* W zatruciu przez przewód pokarmowy:

U przytomnego:

płukanie żołądka (podanie do wypicia ok. litra wody i podrażnienie palcem tylnej ściany gardła; czynność można powtórzyć)

U nieprzytomnego:

* kontrola parametrów życiowych, w razie potrzeby resuscytacja
* pozycja bezpieczna
* wezwanie karetki pogotowia


Zatrucia grzybami

Najgroźniejsze jest zatrucie muchomorem sromotnikowym.


Opis grzyba:

* blaszkowaty
* kapelusz biało-zielonkawy
* trzon również biało-zielonkawy
* na trzonie biały pierścień w kształcie mankietu


Objawy:

* bóle brzucha
* wymioty
* biegunka

Objawy występują ok. 2 godzin po spożyciu, mogą jednak nawet do 2 dni po zjedzeniu – wtedy zatrucie jest groźniejsze (trudniej pozbyć się toksyn z organizmu)


Postępowanie:

* Prowokowanie wymiotów: podanie do wypicia ok. litra wody i podrażnienie palcem tylnej ściany gardła; czynność można powtórzyć.
* Zabezpieczenie resztek grzybów (lub potraw z nich przyrządzonych), ewentualnie wymiocin.
* Wezwanie karetki pogotowia.